Kompleks Sokolec, znany też jako Gontowa, to jeden z siedmiu podziemnych obiektów projektu Riese w Górach Sowich. W przeciwieństwie do popularnej Osówki czy Rzeczki tutaj nie ma kas biletowych, przewodników ani tłumów turystów. Jest za to surowa eksploracja podziemnych korytarzy na własną rękę, fundamenty budynków pochłaniane przez las i autentyczne poczucie odkrywania historii.

Obiekt wyróżnia się na tle pozostałych kompleksów Riese. Jako jedyny został wydrążony w piaskowcu, nie w twardym gnejsie jak Osówka czy Włodarz. To sprawiło, że budowa była trudniejsza, a same korytarze pozostają mniej stabilne – do dziś zdarzają się obrywy ze stropu.

Historia budowy kompleksu na Gontowej

Kompleks powstał w ramach tajemniczego projektu Riese (po niemiecku „Olbrzym”) realizowanego przez III Rzeszę w latach 1943-1945. Niemcy wydrążyli tutaj ponad 800 metrów korytarzy i hal, wykorzystując do pracy więźniów z obozów przymusowych. Mimo ogromnego nakładu pracy obiekt nie został ukończony – ewakuacja nastąpiła w lutym 1945 roku, zanim zdążono go oddać do użytku.

Do dziś nie wiadomo, jakie było dokładne przeznaczenie kompleksu Gontowa. Część historyków spekuluje o planowanej kwaterze głównej Hitlera, inni wskazują na zamiar utworzenia podziemnych fabryk zbrojeniowych lub magazynów. Brak dokumentacji sprawia, że Gontowa pozostaje jednym z najbardziej tajemniczych obiektów Riese.

Kompleks Gontowa znajduje się w oddaleniu od głównego „rdzenia” obiektów Riese w Masywie Włodarza. Jego położenie na północno-wschodnich zboczach góry Gontowa, około 1 km od wsi Sowina, sprawia że jest najmniej uczęszczanym z dostępnych kompleksów.

Co zobaczysz w kompleksie Sokolec

Część naziemna to przede wszystkim fundamenty i pozostałości budynków technicznych rozrzucone po zboczu Gontowej. Las powoli pochłania betonowe konstrukcje – porastają je mchy, korzenie drzew rozrywają mury. Między drzewami można dostrzec skamieniałe worki z cementem, fragmenty szyn kolejki wąskotorowej i inne ślady po budowie. To właśnie tutaj udało się odnaleźć najwięcej oryginalnych śladów po pracach budowlanych spośród wszystkich kompleksów w Górach Sowich.

Część podziemna składa się z czterech sztolni. Wejścia numer 1 i 2 znajdują się po północnej stronie góry na wysokości około 640 m n.p.m., oddalone od siebie o mniej więcej 100 metrów. Te dwie sztolnie są połączone systemem korytarzy i można je zwiedzać. Pozostałe dwa wejścia, położone niżej na wschodnich zboczach, są niedostępne ze względu na zawały.

Wchodząc do środka, trzeba się przygotować na wyzwanie. Początkowe partie sztolni są zalane wodą – w zależności od pory roku i opadów może sięgać nawet do połowy kolan. Dalej korytarze są błotniste, ale przejezdne. Wewnątrz znajdziesz sieć tuneli ze śluzami-wartowniami, pomieszczenia o większych wymiarach przypominające hale oraz krótsze łączniki między głównymi korytarzami. Wszystko w stanie surowym, miejscami z zachowaną drewnianą obudową.

Geologia i unikalne cechy obiektu

Gontowa to jedyny kompleks Riese wykuty poza gnejsowym blokiem Gór Sowich. Korytarze przecinają skały osadowe górnego karbonu – piaskowce, zlepieńce i mułowce należące do niecki śródsudeckiej, w obrębie której leży dolnośląskie zagłębie węglowe. Idąc wgłąb sztolni można obserwować kolejne warstwy tych skał, powstałych miliony lat temu w dawnych zbiornikach wodnych i dolinach rzecznych.

Miękka struktura piaskowca to jednocześnie największe zagrożenie. Występują liczne obwały, szczególnie na skrzyżowaniach chodników. Stan techniczny wyrobisk jest niedobry, dlatego eksploracja wymaga ostrożności i odpowiedniego sprzętu.

Ze względu na obecność nietoperzy wejścia do sztolni są zabezpieczone stalowymi kratami z otwieranymi okienkami. Kompleks jest dostępny wyłącznie od końca kwietnia do końca września – w pozostałych miesiącach kraty pozostają zamknięte, chroniąc zimujące nietoperze.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kompleks Sokolec to miejsce dla osób, które szukają autentycznych przeżyć i nie boją się trudniejszych warunków. To nie jest atrakcja dla każdego. Brak infrastruktury turystycznej oznacza, że trzeba liczyć tylko na siebie. Nie ma oświetlenia, utwardzonych ścieżek ani przewodnika, który opowie historię.

Sprawdzi się tutaj miłośnik eksploracji, pasjonat historii II wojny światowej czy osoba szukająca mniej popularnych miejsc w Górach Sowich. Rodziny z małymi dziećmi raczej powinny wybrać Osówkę lub Rzeczkę, gdzie warunki zwiedzania są bezpieczniejsze i bardziej komfortowe. Gontowa wymaga kondycji fizycznej – trzeba brodzić przez wodę, schylać się w niskich partiach korytarzy i poruszać się po nierównym, błotnistym terenie.

Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd

Wstęp: bezpłatny. Kompleks nie jest komercyjnie udostępniany – zwiedzanie odbywa się na własną odpowiedzialność.

Godziny dostępu: od końca kwietnia do końca września, codziennie. Poza tym okresem wejścia są zamknięte ze względu na ochronę nietoperzy.

Wymagany sprzęt: wysokie kalosze lub wodery (woda w sztolni może sięgać do kolan), czołówka lub latarka, kask ochronny. Warto zabrać też zapasowe ubranie i ręcznik.

Jak dojechać: kompleks znajduje się na zboczach góry Gontowa, około 1 km na zachód od miejscowości Sowina i 1,5 km od wsi Sokolec (powiat kłodzki). Najlepiej dojechać samochodem do parkingu przy rozdrożu pod Porębem, skąd czarny szlak turystyczny prowadzi około 800 metrów do wejścia numer 1. Alternatywnie można podejść zielonym szlakiem, który prowadzi przez las z pozostałościami po budowie – skamieniałymi workami cementu i fundamentami budynków.

Czas zwiedzania: samo przejście sztolni to około 1-1,5 godziny. Warto jednak zaplanować 3-4 godziny na całą wycieczkę, żeby zobaczyć także naziemne pozostałości kompleksu i wrócić okrężną trasą zielonym szlakiem.

Bezpieczeństwo: piaskowiec jest kruchy i często dochodzi do obrywów. W środku panuje całkowita ciemność, jest ślisko i mokro. Nie zaleca się zwiedzania w pojedynkę. Warto poinformować kogoś o planach i zabrać naładowany telefon.

W okolicy znajdują się także inne atrakcje związane z projektem Riese: Osówka (z pełną infrastrukturą turystyczną), Sztolnie Walimskie czy Muzeum Riese Molke w Ludwikowicach Kłodzkich. Można połączyć zwiedzanie Gontowej z wizytą na Wielkiej Sowie – najwyższym szczycie Gór Sowich.

Kompleks Sokolec to miejsce, które wymaga zaangażowania i przygotowania, ale w zamian oferuje autentyczne doświadczenie eksploracji historycznego obiektu. Brak turystycznej infrastruktury sprawia, że można poczuć się jak prawdziwy odkrywca, a nie tylko kolejny zwiedzający. Dla osób szukających czegoś więcej niż standardowa wycieczka z przewodnikiem to jedna z ciekawszych propozycji w Górach Sowich.