Pod Nową Rudą, w sercu Gór Sowich, rozciąga się sieć chodników i sztolni dawnej kopalni węgla kamiennego. To miejsce, gdzie historia górnictwa nie jest tylko opowieścią z podręcznika, ale namacalnym doświadczeniem – z wilgocią na ścianach, hałasem maszyn i ciemnością korytarzy, którą przełamuje światło kaskowych lamp. Podziemna Trasa Turystyczna powstała w 1996 roku na bazie zlikwidowanego zakładu wydobywczego, który przez wieki kształtował tożsamość tego regionu.

Historia kopalni w Nowej Rudzie – od XV wieku do zamknięcia

Węgiel w okolicach Nowej Rudy wydobywano już w 1434 roku, co czyni to miejsce jedną z najstarszych udokumentowanych kopalń na ziemiach polskich. Początkowo gęste lasy musiały ustąpić miejsca wyrobisk – do dziś w herbie miasta widnieje żółty pień na czerwonym tle, przypominający o tych czasach.

Prawdziwy rozkwit nastąpił w XVIII wieku wraz z uruchomieniem kopalni Ruben, która po II wojnie światowej zmieniła nazwę na Piast, a później stała się częścią większego kompleksu. Od lat 70. XX wieku Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda była największą w Dolnośląskim Zagłębiu Węglowym – zatrudniała 6 tysięcy ludzi i wydobywała rocznie milion ton węgla. W 1877 roku odkryto tu także złoża łupku ogniotrwałego, co uczyniło z Nowej Rudy jedyne w Polsce miejsce, gdzie ten surowiec był wydobywany, oczyszczany i prażony.

W latach 1908-1945 w kopalni Nowa Ruda doszło do 596 wyrzutów gazów i skał. Największa katastrofa miała miejsce 10 maja 1941 roku – zginęło wtedy 187 osób. Dwutlenek węgla, bezwonny i trudny do wykrycia, czyniły tę kopalnię jedną z najniebezpieczniejszych w Europie.

Praca w takich warunkach wymagała szczególnej ostrożności i unikalnych procedur, które odróżniały noworudzką kopalnię od innych zakładów w kraju. Ostatecznie względy ekonomiczne oraz skomplikowana budowa geologiczna złoża przesądziły o losie kopalni – ostatni górnicy opuścili ją w 1995 roku. Rok później otwarto tu muzeum i podziemną trasę turystyczną.

Czego można się spodziewać podczas zwiedzania

Wizyta w dawnej kopalni to dwuczęściowe doświadczenie trwające łącznie około 70 minut. Wszystko zaczyna się na powierzchni, w budynku dawnej dyspozytorni, gdzie mieści się muzeum z czterema salami wystawowymi. Tutaj można zobaczyć, jak wyglądał węgiel w różnych formach, poznać geologię złoża i dowiedzieć się, jak wyglądała organizacja pracy w kopalni.

Eksponaty to nie tylko suche dane – to kombajny górnicze, młoty pneumatyczne, aparaty ucieczkowe, różne typy obudów chodników oraz ładunki strzałowe. W jednej z sal udostępniono oryginalną dyspozytornię, która niegdyś była centrum kierowania całym zakładem. Zwiedzający mogą nawet spróbować swoich sił w roli dyspozytora.

Po około 25 minutach na powierzchni przychodzi czas na zejście do podziemi. Sztolnia Lech, ostatnia zachowana część noworudzkiej kopalni, kryje trasę turystyczną o długości około 700 metrów. Temperatura pod ziemią utrzymuje się na stałym poziomie niezależnie od pory roku, więc warto zabrać kurtkę – nawet latem może być chłodno.

W podziemiach – maszyny, Skarbnik i górnicza kolejka

Spacer po sztolni to coś więcej niż oglądanie korytarzy. Wzdłuż trasy działają autentyczne maszyny górnicze – przenośnik taśmowy, kombajn, lutnia wentylacyjna. Można samodzielnie obsłużyć niektóre urządzenia, na przykład wypróbować młot pneumatyczny i wywiercić dziurę w chodniku kopalnianym. To pozwala poczuć, choć w niewielkim stopniu, jak wyglądała praca górnika.

Ekspozycje przedstawiają różne aspekty życia pod ziemią – pracę ludzi, wykorzystanie koni do transportu, a nawet zatrudnianie dzieci, co było praktyką w dawnych czasach. Nie każdy wie, że w kopalni mieszka też Skarbnik – legendarny duch, który według górniczych wierzeń opiekował się pracownikami. Dziś rozbawia i lekko straszy turystów, co szczególnie podoba się dzieciom.

Na zakończenie zwiedzania czeka przejazd autentyczną górniczą kolejką. Wagoniki są ciasne, hałaśliwe i wiernie oddają warunki, w jakich górnicy przemieszczali się pod ziemią. To jeden z najbardziej emocjonujących momentów wizyty.

Wyjazd kolejką na powierzchnię to nie tylko atrakcja, ale też sposób na poczucie, jak wyglądała codzienna rzeczywistość ludzi pracujących w kopalni przez dziesięciolecia.

Przewodnicy, którzy naprawdę tam pracowali

Jednym z największych atutów Podziemnej Trasy Turystycznej w Nowej Rudzie są przewodnicy. To nie przypadkowi pracownicy turystyki, ale byli górnicy, którzy przepracowali w kopalni wiele lat. Znają setki prawdziwych historii, potrafią opowiedzieć o codziennych trudach, niebezpieczeństwach i atmosferze pracy pod ziemią w sposób, którego nie znajdzie się w żadnym podręczniku.

Zwiedzanie odbywa się nawet z jedną osobą – nie trzeba czekać, aż zbierze się większa grupa. Wejścia realizowane są co godzinę, od 9:00 do 16:00 (ostatnie wejście o 15:00). Od 14 września do 31 grudnia poniedziałki są dniami wolnymi od zwiedzania.

Dla kogo jest ta atrakcja

Dawna kopalnia to miejsce uniwersalne. Rodziny z dziećmi docenią interaktywny charakter zwiedzania – możliwość dotykania sprzętu, obsługiwania maszyn i przejazd kolejką sprawiają, że młodsi zwiedzający nie nudzą się ani przez chwilę. Miłośnicy historii i techniki znajdą tu bogactwo informacji o górnictwie, geologię złoża i unikalne eksponaty.

Warto pamiętać, że trasa prowadzi przez prawdziwe podziemia kopalniane, więc nie jest dostosowana dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Temperatura pod ziemią to około 10-12 stopni Celsjusza, niezależnie od pory roku – latem to przyjemne ochłodzenie, zimą dodatkowa warstwa ubrania się przyda.

Kopalnia to też doskonała propozycja na dzień z niepogodą. Gdy w górach pada deszcz i mgła zasłania widoki, podziemna trasa oferuje ciekawe spędzenie czasu niezależnie od warunków atmosferycznych.

Co jeszcze można zobaczyć na powierzchni

Naziemny kompleks górniczy kryje unikalne na skalę światową obiekty – piece prażalnicze do łupku ogniotrwałego oraz wieże szybowe. To jeden z nielicznych zachowanych w tak dobrym stanie XIX-wiecznych obiektów przemysłowo-wydobywczych w Polsce. Konstrukcja szybu Lech, widoczna na terenie muzeum, przypomina o skali przedsięwzięcia, jakim była działająca kopalnia.

Na miejscu działa też górnicza karczma, gdzie po zwiedzaniu można zjeść ciepły posiłek i odpocząć przy kawie lub piwie. To dobry punkt na podsumowanie wrażeń i przedłużenie wizyty w klimacie górniczych tradycji.

Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd

Ceny biletów:

• Bilet normalny: 45 zł
• Bilet ulgowy: 37 zł
• Bilety grupowe – dostępne na zapytanie

Cena obejmuje opiekę przewodnika, zwiedzanie sal wystawowych, podziemną trasę oraz przejazd kolejką górniczą.

Godziny otwarcia:
Codziennie od 9:00 do 16:00, ostatnie wejście o godzinie 15:00. Wejścia z przewodnikiem odbywają się co 60 minut. Od 14 września do 31 grudnia poniedziałki są zamknięte dla zwiedzających. Warto wcześniej sprawdzić aktualny harmonogram na stronie muzeum lub zadzwonić pod numer 74 872 79 11.

Jak dojechać:
Kopalnia znajduje się w północnej części Nowej Rudy przy ulicy Obozowej 4. Dojazd samochodem jest prosty i dobrze oznakowany – na miejscu dostępny jest parking. Miłośnicy podróży koleją docenią fakt, że od stacji Nowa Ruda Przedmieście (linia Wałbrzych-Kłodzko obsługiwana przez Koleje Dolnośląskie) do wejścia na teren kompleksu jest zaledwie 500 metrów.

Ile czasu zarezerwować:
Samo zwiedzanie trwa około 70 minut, ale warto doliczyć czas na spokojne obejrzenie obiektów na powierzchni i ewentualny posiłek w karczmie. Razem z dojazdem i powrotem można spokojnie zaplanować 2-2,5 godziny.

Kontakt: tel. 74 872 79 11, e-mail: [email protected], strona: www.kopalnia-muzeum.pl