W Górach Sowich, kilka kilometrów od Głuszycy, pod górą Osówka kryje się podziemny labirynt korytarzy i hal, który przez ponad 70 lat budzi kontrowersje i rodzi pytania bez odpowiedzi. Kompleks Osówka to część tajemniczego projektu Riese – jednej z największych i najdroższych inwestycji III Rzeszy, której prawdziwy cel do dziś pozostaje zagadką. Betonowe korytarze, monumentalne hale wykute w skale i naziemne bunkry tworzą miejsce, które jednocześnie fascynuje i niepokoi.

Zwiedzanie to nie tylko spacer po podziemiach. To próba zrozumienia skali przedsięwzięcia, które angażowało tysiące więźniów i robotników, które pochłonęło gigantyczne środki, a które nigdy nie zostało ukończone.

Historia projektu Riese i tajemnica Osówki

Budowę rozpoczęto w połowie 1943 roku, gdy alianci nasilili bombardowania niemieckich fabryk zbrojeniowych. Hitler podjął decyzję o stworzeniu podziemnych obiektów na bezpiecznym terenie Dolnego Śląska – z dala od nalotów, ukrytych w głębi gór. Projekt otrzymał kryptonim Riese (Olbrzym) i obejmował siedem lokalizacji w Górach Sowich. Osówka była największą i najbardziej zaawansowaną z nich.

Przez półtora roku więźniowie z obozu koncentracyjnego Gross-Rosen oraz robotnicy cywilni wysadzali skałę, drążyli sztolnie i betonowali korytarze. Powstały kilometry podziemnych przejść, ogromne hale o wysokości 10 metrów, wartownie z okienkami strzelniczymi, system wentylacyjny. Do placu budowy doprowadzono linie kolejowe i drogi. W wybetonowanych, ogrzewanych podziemiach miało znaleźć schronienie nawet 20 tysięcy żołnierzy.

Według różnych teorii Osówka miała być kwaaterą główną Hitlera, podziemną fabryką broni, a nawet miejscem prac nad bronią atomową. Niemcy zniszczyli dokumentację przed wycofaniem się w 1945 roku, więc prawda może nigdy nie wypłynie na światło dzienne.

Na początku 1945 roku, gdy front zbliżał się do Dolnego Śląska, prace przerwano. Niemcy ewakuowali więźniów, wywieźli maszyny i częściowo zamaskowali wejścia. Kompleks pozostał niedokończony – jedne korytarze są w pełni wybetonowane, inne to surowe wyrobiska skalne.

Co zobaczysz podczas zwiedzania Osówki

Trasa multimedialna prowadzi przez podziemia na kilku poziomach i ma długość około 1200 metrów. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i trwa około 70-90 minut. W podziemiach panuje stała temperatura około 8-10 stopni przez cały rok, więc nawet latem warto zabrać kurtkę.

Spacer zaczyna się od naziemnych obiektów – betonowego budynku, który mógł służyć jako punkt dowodzenia, rampy kolejowej i składowisk materiałów budowlanych. Zachowały się tam skamieniałe worki z cementem, które leżą w tym samym miejscu od 1945 roku. Potem schodzi się do podziemi, gdzie czeka zupełnie inny świat.

W korytarzach ustawiono hologramy postaci historycznych, które opowiadają fragmenty historii. Na ścianach wyświetlane są filmy dokumentalne i zdjęcia trójwymiarowe pokazujące, jak wyglądały prace budowlane. W jednej z hal znajduje się wystawa uzbrojenia z różnych armii II wojny światowej – od karabinów po pojazdy terenowe. Można zobaczyć narzędzia używane przez więźniów: kilofy, młoty, szpadle, lory do transportu urobku.

Najbardziej imponująca jest główna hala wykuta 50 metrów pod powierzchnią – przestrzeń o wysokości 10 metrów z oryginalnymi szalunkami drewnianymi z końca 1944 roku. Niektóre korytarze są zalane wodą i podświetlone, co tworzy surrealistyczny klimat. Część przejść ma górne kanały technologiczne, lutnie wentylacyjne i okienka strzelnicze w wartowniach.

Trasy zwiedzania – od rodzinnej po ekstremalną

Osówka oferuje kilka opcji zwiedzania dostosowanych do różnych oczekiwań. Podstawowa trasa multimedialna to najlepszy wybór na pierwszy raz – ma światło stacjonarne, hologramy, filmy i profesjonalny komentarz przewodnika. To wygodna opcja także dla rodzin z dziećmi.

Trasa ekstremalna to zupełnie inne doświadczenie. Zwiedzanie odbywa się tylko przy świetle latarek, prowadzi przez północne korytarze kompleksu, gdzie trzeba przejść po drewnianych kładkach i przeprawić się łódką przez zalane fragmenty. Ta opcja dostępna jest we wtorki, czwartki i soboty po godzinie 16:00. Trzeba liczyć się z tym, że będzie ciemno, wilgotno i błotniście.

Dla najmłodszych przygotowano specjalną trasę edukacyjną, która łączy spacer po lesie z eksploracją podziemi. Dzieci poznają historię i przyrodę, czując się jak prawdziwcy odkrywcy. Jest też nowa Ścieżka Pamięci poświęcona losom więźniów, którzy pracowali przy budowie kompleksu.

Multimedialna trasa w Osówce zdobyła w 2021 roku tytuł Audiowizualnego Projektu Roku w kategorii „Edukacja”.

Dla kogo jest Osówka

To miejsce działa na wyobraźnię praktycznie każdego. Miłośnicy historii znajdą tu materiał do przemyśleń – zarówno o skali nazistowskich przedsięwzięć, jak i o losach ludzi, którzy pracowali w nieludzkich warunkach. Fani militariów docenią wystawę uzbrojenia i zachowane elementy fortyfikacji.

Rodziny z dziećmi też sobie poradzą, pod warunkiem że dzieciak nie boi się ciemności i zamkniętych przestrzeni. Trasa jest w miarę łatwa, choć miejscami trzeba uważać na nierówności i niskie sufity. Warto zabrać latarkę nawet na trasę ze światłem stacjonarnym – dzieciom daje to poczucie bezpieczeństwa i dodaje przygodowego klimatu.

Nie jest to miejsce dla osób z klaustrofobią lub poważnymi problemami z poruszaniem się. Korytarze są wąskie, miejscami niskie, a temperatura i wilgotność mogą być uciążliwe dla niektórych.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Kompleks Osówka jest otwarty przez cały rok, codziennie od poniedziałku do niedzieli. Godziny otwarcia to zazwyczaj 10:00-17:00, a wejścia na trasę historyczną odbywają się od 10:00 do 16:30 bez rezerwacji. Trasa ekstremalna wymaga wcześniejszego uzgodnienia i kosztuje 45 złotych. Ceny biletów na podstawową trasę różnią się w zależności od sezonu i opcji zwiedzania – najlepiej sprawdzić aktualne ceny na stronie osowka.pl lub zadzwonić pod numer 74 845 62 20.

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem o pełnych godzinach. Warto przyjechać kilkanaście minut wcześniej, żeby kupić bilet i przygotować się do wejścia. W sezonie letnim i w weekendy może być spory ruch, więc czasem trzeba poczekać na kolejną turę.

Dojazd prowadzi przez Głuszycę, potem przez Kolce do Sierpnicy. Nie warto ufać ślepo GPS-owi – często wskazuje boczne, wąskie drogi zamiast głównej asfaltowej trasy. Przy kompleksie są trzy bezpłatne parkingi i bezpłatne toalety dostępne w godzinach 9:00-19:00.

Co zabrać i jak się przygotować

Najważniejsze to ciepłe ubranie i wygodne buty. W podziemiach jest około 8-10 stopni Celsjusza przez cały rok, więc nawet w upał lipowy przyda się kurtka lub polar. Buty powinny być zamknięte i z dobrą podeszwą – podłoże bywa nierówne, wilgotne, miejscami śliskie.

• Ciepła bluza lub kurtka (w podziemiach jest chłodno i wilgotno)
• Zamknięte buty z dobrą podeszwą (sandały to zły pomysł)
• Latarka dla dzieci, które obawiają się ciemności
• Aparat lub telefon z naładowaną baterią – zdjęcia są dozwolone
• Gotówka lub karta – przy kasie można kupić pamiątki

Na zwiedzanie samych podziemi trzeba przeznaczyć około 1,5 godziny. Jeśli ktoś chce jeszcze obejrzeć okolicę, pospacerować po lesie i zjeść coś w pobliskiej restauracji, warto zaplanować 2-3 godziny. W okolicy jest kilka szlaków turystycznych prowadzących przez Góry Sowie – można połączyć wizytę w Osówce z wędrówką po górach.

Adres: Świerkowa 29d, Sierpnica, 58-340 Głuszyca
Telefon: 74 845 62 20
Email: [email protected]
Godziny otwarcia: codziennie 10:00-17:00 (wejścia na trasę do 16:30)
Czas zwiedzania: około 70-90 minut
Cena trasy ekstremalnej: 45 zł
Parking: bezpłatny